Bu içerik, ilgili yazılım ve bilgiler kontrol edilerek güncel sürüm ve kullanım durumuna göre revize edilmiştir.
Yazar: Bünyamin KAYA
Sparkle incelemesi: Windows debloat aracı ile sistemi daha hafif ve daha az şişkin hale getirin
Windows kullanıcılarının sistemi özelleştirmek, gereksiz bileşenlerden arındırmak ve performansı artırmak için kullanabileceği pek çok araç bulunuyor. WinAero Tweaker ve O&O ShutUp10 gibi popüler çözümlerin yanı sıra, O&O AppBuster veya WinScript gibi daha gelişmiş Windows debloat aracı seçenekleri de kullanıcılar arasında yaygın olarak tercih ediliyor.
Bu araçların çoğu görevini başarıyla yerine getiriyor; ancak Windows’u sadeleştirme konusunda her zaman daha pratik ve güncel alternatiflere ihtiyaç duyuluyor. Sparkle, Windows 10 ve Windows 11 için geliştirilen yeni bir windows debloat aracı olarak, sistem tweak’lerini bir temizleyici ve çeşitli yardımcı araçlarla tek bir çatı altında topluyor. Açık kaynaklı olması ve ücretsiz sunulması önemli avantajlar arasında yer alıyor. Öte yandan, Electron altyapısını kullanması nedeniyle yaklaşık 150 MB’lık dosya boyutuna sahip olması, bazı kullanıcılar için dezavantaj olarak görülebilir.
Uygulamayı kurduktan hemen sonra çalıştırabilirsiniz. Sparkle açıldığında arayüzünü yükler ve donanım özelliklerini öne çıkaran bir gösterge paneli (dashboard) sunar. Ayrıca uygulanan tweak’lerin bir listesini ve tweak’ler bölümüne yönlendiren bir bağlantıyı da bu sayfada görebilirsiniz; ancak gösterge paneli genel olarak bununla sınırlıdır.
Tweaks, Sparkle’ın temel bileşenlerinden biridir. Şu anda toplam 36 farklı tweak içeriyor. Bunlar Copilot’u devre dışı bırakma veya konum takibini kapatma gibi tekil ayarlardan, kapsamlı “debloat” betiklerini çalıştırmaya kadar uzanıyor. Şu an için iki farklı betik destekleniyor. “Docs” düğmesine tıkladığınızda, bu betiklerin arasındaki farkları açıklayan bir wiki sayfası açılıyor.
Bu noktada Sparkle’ın kendi betiği, işaretlemediğiniz uygulamaları kaldıran bir uygulama kaldırıcı (uninstaller) olarak çalışıyor. İkinci betik olan Raphire’ın Win11Debloat betiği ise çok daha kapsamlı; sistemdeki gereksiz yazılımları kaldırıyor ve gizliliği artırmaya yönelik değişiklikler yapıyor.
Yazının hazırlandığı tarih itibarıyla Sparkle’ın tweaks sayfasında karşılaşabileceğiniz temel sorunlardan biri, başlık ve açıklamaların her zaman bilinçli bir karar vermek için yeterli olmaması. Bu nedenle çoğu zaman “Docs” düğmesine tıklamanız gerekiyor; bu da varsayılan tarayıcıda bir web sitesinin açılmasına neden oluyor. Orada daha fazla bilgi edinebiliyorsunuz, ancak bir tweak’in yaptığı değişiklikleri tam olarak anlamak için bazen birkaç kez daha tıklamanız gerekebiliyor.
Sparkle’ın bu temel bilgileri doğrudan kendi arayüzünde, örneğin bir araç ipucu (tooltip) ile sunması çok daha iyi olurdu. Yine de tweak’lerin büyük bir kısmı, etkinleştirme veya devre dışı bırakma için basit bir anahtar (toggle) ile geliyor.
Cleaner (Temizleyici) bölümü ise oldukça temel seviyede. Geçici dosyaları, prefetch dosyalarını, geri dönüşüm kutusunu, Windows Update önbelleğini ve küçük resim (thumbnail) önbelleğini temizleyebiliyor. Bu alanlar, ciddi miktarda disk alanı boşaltabildiği için faydalı olsa da, bu bölümün CCleaner veya BleachBit seviyesine yaklaşacak şekilde genişletilmesi mümkün.
Kalan bölümlerin genel bir özeti ise şöyle:
- Restore Points, sistemde oluşturulmuş tüm geri yükleme noktalarını kullanışlı bir şekilde listeler. Buradan yeni bir geri yükleme noktası oluşturabilir veya mevcut anlık görüntüleri silebilirsiniz.
- Utilities, çeşitli komutları veya araçları başlatmak için bir merkez görevi görür. IP yığınını veya Winsock’u sıfırlamak, Aygıt Yöneticisi’ni açmak gibi işlemleri buradan yapabilirsiniz.
- DNS Manager, mevcut DNS sağlayıcısını gösterir ve farklı bir sağlayıcı seçmenize olanak tanır. Sparkle, iki tıklamayla etkinleştirilebilen altı farklı DNS sağlayıcısı içerir.
- Apps, yüklü uygulamaların bir listesini sunar. Buradan uygulamaları kaldırabilir, uygulama listesini dışa aktarabilir veya toplu kaldırma işlemleri gerçekleştirebilirsiniz.
Sonuç
Sparkle hâlâ beta aşamasında bir yazılım ve bu durum bazı bölümlerde kendini hissettiriyor. Testler sırasında uygulama sorunsuz çalıştı ve kararlı bir yazılım kullanıyormuş hissi verdi; ancak kesin bir yargıya varmak için daha fazla test yapılması gerekiyor. Geliştirici, bazı bölümlere daha fazla özellik ekler ve kullanılabilirliği artırırsa, Electron tabanlı olmasına rağmen Windows kullanıcıları için popüler bir tweak aracı haline gelebilir.
